مهریه سکه؛ عین آن یا قیمت حین‌الاداء در نظر شورای عالی قضائی
در عقدنامه‌ای که مهریه آن تعداد معینی سکه است و ذیل آن مبلغی به ریال قید شده، آن مبلغ طریقیت دارد نه موضوعیت؛ این بند مبنای صدور اجرائیه و دریافت مهریه را روشن می‌کند.
متن اصلی بخشنامه (کد بند ۴۶۲ مجموعه بخشنامه‌های ثبتی)
۱۰/۲۷۳۶ – ۱۳۶۴/۴/۳۱ رونوشت: با برگ پیوست جهت اطلاع و اقدام قانونی به اداره کل امور اسناد و سردفتران ارسال مقتضی است مراتب را به واحدهای ثبتی و دفاتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق حوزه تابعه ابلاغ نمایند. ریاست محترم سازمان ثبت اسناد و املاک کشور جناب آقای هاشمی بعد التحیه – شورای عالی قضائی در جلسه شماره ۷۰۸ مورخ ۶۴/۴/۹ تصویب نمود که به ادارات ثبت اسناد تابعه و دفاتر اسناد رسمی بخشنامه شود تا در موقع صدور اجرائیه و یا دریافت مهریه از زوج عین آن و یا قیمت حین الاداء باید پرداخت شود فتوکپی نظریه کمیسیون استفتاء که در شورا مطرح و ملاحظه شد نیز به ضمیمه ایفاد می‌گردد. از طرف شورای عالی قضائی – موسوی بجنوردی -در پاسخ به نامه شماره ۶۰۶۶ /د -ق – ۶۴/۳/۷ دفتر دادستان کل کشور مبنی بر اینکه شخصی دختری را عقد نموده و مهریه ۱۸۰ عدد سکه طلا قرار داده و ذیل آن نوشته شده ۷۲۰۰۰۰ ریال. اینک کار به متارکه کشیده زوج مبلغ ۷۲۰۰۰۰ ریال در دفترخانه سپرده و با حکم دادگاه مبنی بر طلاق بدون اظهار نظر درباره مهریه اجرای صیغه طلاق نموده. زوجه مدعی است که وجه (مذکور) را نمی‌خواهم بلکه همان ۱۸۰ عدد سکه مورد مهرم را (می‌خواهم) طالبم. حالا با توجه به مراتب بالا آیا زوجه مستحق وجه است که در عقدنامه صحبت از تقویم شده یا عین سکه را و در صورت توافق به قیمت حین اداء که فعلاً بیش از ۶۰۰۰۰۰ تومان می‌شود؟ اعلام می‌دارد که: به نظر کمیسیون استفتائات مهریه مقرره زوجه در این قبیل ازدواج‌ها (در فرض سئوال و مشابه آن) ظاهراً طلا و سکه‌ها است و عقد ازدواج هم روی همین و بر اساس سکه‌های کلی خوانده شده است و تقویم سکه‌ها به ارزش ۷۲۰/۰۰۰ ریال فقط طریقیت داشته و برای مشخص شدن مقدار مهریه وقت از نظر ریالی به قیمت روز بوده نه اینکه منظور از تقویم مهریه قرار دادن خود ریال رایج بوده. والا دیگر علتی برای نام بردن از سکه‌ها (طلا) و بیان تعداد آنها نبود بلکه در این صورت ذکر آن یک کار لغو و عبث می‌باشد که خلاف عرف و خلاف ظاهر است. علیهذا زوجه مستحق سکه‌ها است و می‌تواند سکه‌ها را مطالبه نماید. کما اینکه می‌تواند قیمت یوم الاداء را مطالبه کند بلکه در صورت امکان تهیه سکه‌های مورد مهریه زن می‌تواند چند برابر قیمت و بهای یوم الاداء را درخواست نماید. | کمیسیون استفتائات
شناسنامه بخشنامه کد بند ۴۶۲
| شاخص | مشخصات بخشنامه |
|---|---|
| موضوع | لزوم پرداخت عین مهریه یا قیمت حین‌الاداء هنگام صدور اجرائیه یا دریافت مهریه از زوج |
| شماره | ۱۰/۲۷۳۶ |
| تاریخ | ۱۳۶۴/۴/۳۱ |
| از | سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، به نقل از مصوبه جلسه شماره ۷۰۸ مورخ ۱۳۶۴/۴/۹ شورای عالی قضائی |
| به | واحدهای ثبتی و دفاتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق |
دیدگاه محضرچی؛ تحلیل حقوقی و رویه عملی کد بند ۴۶۲
صورت مسئله: سکه در متن، ریال در حاشیه
در بسیاری از عقدنامه‌های سنوات گذشته، مهریه به صورت تعداد معینی سکه یا مسکوک طلا تعیین شده و بلافاصله ذیل آن، معادل ریالی همان سکه‌ها به نرخ روزِ عقد نوشته شده است. سال‌ها بعد، هنگام مطالبه یا صدور اجرائیه، همین دو عدد در برابر هم قرار می‌گیرند: زوج به مبلغ ریالیِ مندرج استناد می‌کند و زوجه عین سکه‌ها را می‌خواهد.
پرسشی که به شورای عالی قضائی رسید
پرونده‌ای با همین صورت‌بندی از دفتر دادستان کل کشور به شورای عالی قضائی ارجاع شد: مهریه ۱۸۰ عدد سکه طلا تعیین شده و ذیل آن مبلغ ریالی قید شده بود؛ زوج همان مبلغ ریالی را در دفترخانه سپرده و طلاق با حکم دادگاه و بدون اظهارنظر درباره مهریه واقع شده بود. زوجه اعلام کرد که وجه سپرده‌شده را نمی‌خواهد و عین سکه‌های مورد مهر خود را مطالبه می‌کند.
پرسش دقیق این بود: زوجه مستحق وجهی است که در عقدنامه از آن به عنوان تقویم صحبت شده، یا مستحق عین سکه است؟ و در صورت توافق، قیمت حین‌الاداء ملاک است؟
استدلال کمیسیون استفتائات: طریقیت تقویم
نظر کمیسیون استفتائات، که در شورا مطرح و ملاحظه شد، بر پایه ظاهر عقد و عرف بنا شده است:
- مهریه مقرره در این قبیل ازدواج‌ها ظاهراً طلا و سکه‌هاست و عقد ازدواج نیز بر همان اساس و بر پایه سکه‌های کلی خوانده شده است؛
- تقویم سکه‌ها به مبلغ ریالی فقط طریقیت داشته و برای مشخص شدن مقدار مهریه از نظر ریالی به قیمت روز بوده است؛
- اگر منظور از تقویم، قرار دادن خودِ ریال رایج به عنوان مهر بود، دیگر نام بردن از سکه‌ها و بیان تعداد آنها کاری لغو و عبث می‌شد که خلاف عرف و خلاف ظاهر است.
بر همین مبنا، نتیجه‌گیری کمیسیون این است که زوجه مستحق سکه‌هاست و می‌تواند عین سکه‌ها را مطالبه نماید، کما اینکه می‌تواند قیمت یوم‌الاداء را مطالبه کند.
نتیجه عملی برای دفترخانه و اجرای ثبت
| موقعیت | ملاک اعلام‌شده در این بند |
|---|---|
| صدور اجرائیه نسبت به مهریه | عین مهریه یا قیمت حین‌الاداء باید پرداخت شود |
| دریافت مهریه از زوج در دفترخانه | همان قاعده جاری است |
| مبلغ ریالی مندرج ذیل سکه‌ها | طریق تعیین مقدار در زمان عقد؛ موضوع مهر نیست |
مفاد این مصوبه، طبق متن بخشنامه، برای اطلاع و اقدام قانونی به اداره کل امور اسناد و سردفتران ارسال و مقرر شده است که به واحدهای ثبتی و دفاتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق حوزه تابعه ابلاغ شود.
توجه: این بند ناظر بر مبنای محاسبه است و تعیین مصداق، احراز توافق طرفین و رسیدگی به اختلاف، در صلاحیت مرجع ذی‌صلاح قرار دارد. سردفتر در مقام تشخیص ماهوی اختلاف زوجین نیست.
مستندات و مواد قانونی مرتبط
- مصوبه جلسه شماره ۷۰۸ مورخ ۱۳۶۴/۴/۹ شورای عالی قضائی، ابلاغی طی بخشنامه شماره ۱۰/۲۷۳۶ مورخ ۱۳۶۴/۴/۳۱.
- نظریه کمیسیون استفتائات، پیوست همان مصوبه.
- مقررات ناظر بر صدور اجرائیه نسبت به اسناد رسمی ازدواج و وصول مهریه از طریق اجرای ثبت.
بخشنامه‌ها و مطالب مرتبط در محضرچی
- نحوه محاسبه نیم عشر اجرایی مهریه سکه طلا
- مهریه و اجراییه: راهنمای کامل برای دریافت حق
- بخشنامه در خصوص وصول حقوق متعلقه به مهریه در دفتر اسناد رسمی
- اقرارنامه دریافت کامل مهریه: راهنمای کامل تنظیم سند
پرسش‌های متداول درباره کد بند ۴۶۲ بخشنامه‌های ثبتی
بر پایه نظر کمیسیون استفتائات مندرج در این بند، تقویم ریالی طریقیت دارد و مهر همان سکه‌هاست؛ زوجه می‌تواند عین سکه یا قیمت یوم‌الاداء را مطالبه کند.
متن بخشنامه دو موقعیت را نام برده است: هنگام صدور اجرائیه و هنگام دریافت مهریه از زوج.
تعیین مصداق و رسیدگی به اختلاف با مرجع ذی‌صلاح است؛ این بند صرفاً مبنای محاسبه را روشن کرده است.
