طبق رای وحدت رویه ردیف ۲۰۸ کانون سردفتران و دفتریاران، وسایل نقلیه کشاورزی، راهسازی و معدنی از شمول قانون بیمه اجباری شخص ثالث خارج هستند. بر این اساس، دفاتر اسناد رسمی تکلیفی به مطالبه بیمهنامه یا درج شماره آن در زمان تنظیم سند انتقال این ماشینآلات ندارند.
متن اصلی رای وحدت رویه و مستندات
ردیف ۲۰۸ آرا وحدت رویه کانون سردفتران و دفتریاران
سؤال: آیا ماشینآلات راهسازی و کشاورزی و معدنی از قبیل: تراکتور، لودر، کمباین، گریدر، بلدوزر و غیره هنگام نقل و انتقال مشمول ماده (۱) و تبصرههای (۲) و (۳) ماده (۱۹) قانون اصلاح بیمه اجباری مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی مصوب ۱۳۸۷ میگردد و آیا نیاز به ارائه بیمهنامه شخص ثالث و درج شماره آن در سند میباشد یا خیر؟
رأی: با عنایت به فراز (۱۰۵) ماده (۱) آییننامه راهنمایی و رانندگی مصوب ۱۳۸۴/۰۳/۱۸، انواع تراکتور، کمباین، تیلر، ماشینهای خودکششی در بخش کشاورزی تحت عنوان «وسیله نقلیه کشاورزی» تعریف گردیده و مشمول تعریف «وسیله نقلیه موتوری» مندرج در فراز (۱۰۸) آییننامه موصوف و ماده (۱) قانون اصلاح قانون بیمه اجباری مسئولیت دارندگان وسایل نقلیه موتوری زمینی در مقابل شخص ثالث مصوب ۱۳۸۷/۰۴/۱۶ نبوده و ماده (۱) قانون مزبور صرفاً شامل «وسیله نقلیه زمینی» میباشد. بنابراین وسیلههای نقلیه کشاورزی مذکور در فراز (۱۰۵) ماده (۱) آییننامه راهنمایی و رانندگی از شمول مقررات قانون اخیرالذکر خروج موضوعی دارد.
(قسمت اول بخشنامه شماره ۶۲/۲۸۹۸ مورخ ۱۳۸۹/۰۴/۰۶ کانون سردفتران و دفتریاران مؤید سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب نامه شماره ۸۹/۴۶۱۶۸ مورخه ۱۳۸۹/۰۳/۲۲ اداره کل دفتر حقوقی و امور بینالملل)
شناسنامه رای وحدت رویه
| شاخص ثبتی و حقوقی | مشخصات مستند |
|---|---|
| ردیف رای وحدت رویه | ۲۰۸ کانون سردفتران و دفتریاران |
| تاییدیه سازمان ثبت | نامه شماره ۸۹/۴۶۱۶۸ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۲۲ اداره کل دفتر حقوقی |
| مرجع صادرکننده | کانون سردفتران و دفتریاران (مؤید سازمان ثبت اسناد و املاک کشور) |
| مخاطبان بخشنامه | دفاتر اسناد رسمی سراسر کشور |
| موضوع اصلی | خروج موضوعی وسایل نقلیه کشاورزی و راهسازی از تکالیف استعلام بیمه شخص ثالث |
تحلیل حقوقی و رویه کاربردی دفاتر اسناد رسمی (دیدگاه محضرچی)
یکی از تکالیف انتظامی و پرکاربرد سردفتران در زمان تنظیم اسناد نقل و انتقال وسایل نقلیه، احراز اصالت و انقضای بیمهنامه شخص ثالث است. بر اساس قوانین جاری، ثبت سند برای خودروهای فاقد بیمه ممنوع بوده و تخلف محسوب میشود. با این حال، در مورد ماشینآلات خاصی مانند تراکتور، کمباین، لودر، گریدر و بلدوزر همواره میان همکاران سردفتر ابهام وجود داشت که آیا این موارد نیز مشمول الزامات خودروهای زمینی هستند یا خیر؟
رای وحدت رویه ردیف ۲۰۸ با تفکیک دقیق اصطلاحات فنی و مقررات راهنمایی و رانندگی، تکالیف دفاتر را کاملاً روشن کرده است:
- تفکیک مفهوم وسیله نقلیه کشاورزی از خودرو: طبق آییننامه راهنمایی و رانندگی، ماشینآلاتی نظیر تراکتور و کمباین در کاربری تعریفشده خود (فراز ۱۰۵) صرفاً برای جابهجایی ادوات کشاورزی و عملیات تخصصی طراحی شدهاند، نه برای حملونقل عمومی بار یا انسان در معابر شهری و جادهای (تعریف خودرو در فراز ۱۰۸). به همین دلیل، این دستگاهها از شمول اصطلاحی «وسیله نقلیه موتوری زمینی» خارج هستند.
- خروج موضوعی از قانون بیمه اجباری: از آنجا که تکالیف مقرر شده برای دفاتر اسناد رسمی صرفاً ناظر بر وسایل نقلیه موتوری زمینی شهری و جادهای است، ماشینآلات کشاورزی، معدنی و راهسازی از دایره شمول این ماده قانونی خروج موضوعی دارند.
- تطبیق با قانون جدید بیمه اجباری مصوب ۱۳۹۵: هرچند متن اولیه رای وحدت رویه به قانون مصوب ۱۳۸۷ استناد کرده است، اما با نسخ آن قانون و تصویب «قانون بیمه اجباری خسارات وارد شده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه مصوب ۱۳۹۵/۰۲/۲۵»، مفاد مواد ۲، ۲۲ و ۲۵ جایگزین مواد قبلی شدهاند. بر اساس ماده ۲۵ قانون جدید، ممنوعیت تنظیم سند رسمی صرفاً برای «وسایل نقلیه موضوع این قانون» (وسایل نقلیه موتوری زمینی متعارف) بار شده است؛ در نتیجه، ملاک و منطق رای وحدت رویه ۲۰۸ کماکان به قوت خود باقی است.
نتیجه کاربردی برای سردفتران و حقوقدانان: در زمان تنظیم سند رسمی انتقال برای انواع تراکتور، تیلر، کمباین، لودر و گریدر، نیازی به مطالبه، احراز اصالت برخط یا درج شماره بیمهنامه شخص ثالث در سیستم ثبت الکترونیک اسناد وجود ندارد و فرآیند تنظیم سند بدون این محدودیت انجامشدنی است.
مستندات و مواد قانونی مرتبط
مبانی قانونی و ارجاعات حقوقی حاکم بر این رویه عبارتند از:
- فراز ۱۰۵ و ۱۰۸ ماده ۱ آییننامه راهنمایی و رانندگی (مصوب ۱۳۸۳): تبیین تفاوتهای تعریفی میان وسیله نقلیه کشاورزی و وسیله نقلیه موتوری (خودرو).
- مواد ۲ و ۲۵ قانون بیمه اجباری خسارات شخص ثالث (مصوب ۱۳۹۵/۰۲/۲۵): تکالیف دارندگان به تمدید بیمه و ممنوعیت دفاتر اسناد رسمی از تنظیم سند برای وسایل نقلیه فاقد بیمهنامه معتبر.
- بخشنامه شماره ۶۲/۲۸۹۸ مورخ ۱۳۸۹/۰۴/۰۶ کانون سردفتران: ابلاغ رسمی رای وحدت رویه به کلان سیستم ثبتی کشور.
