بر اساس رای وحدت رویه شماره ۱۸۹ کانون سردفتران و دفتریاران، در اسناد تعهدنامه دانشجویان بورسیه داخل کشور چنانچه چکی با مبلغ معین به عنوان وثیقه اخذ شود، سند مالی محسوب شده و دفاتر اسناد رسمی مکلفند حقالثبت و حقالتحریر را بر مبنای مبلغ مندرج در سند محاسبه و وصول نمایند.
متن رای وحدت رویه کانون سردفتران (ردیف ۱۸۹)
سئوال: «در خصوص میزان حق الثبت و حق التحریر اسناد تعهدنامه دانشجویان بورسیه داخل کشور که در آنها چکی با مبلغ معین به عنوان وثیقه نسبت به وجه التزام اخذ شده، چه مبلغی می باشد؟»
رأی: در رابطه با اسناد تعهدنامه مربوط به دانشجویان بورسیه داخل کشور در صورتی که نسبت به وجه التزام مقرر، مالی به عنوان وثیقه «از قبیل چک» اخذ و مبلغ وثیقه نیز معین شده باشد دفاتر اسناد رسمی مکلفند حق الثبت و حق التحریر را بر مبنای مبلغ مندرج در سند دریافت نمایند.
بند (۱) بخشنامه شماره ۵۲/ ۲۲۰۴ مورخ ۸۹/ ۳ / ۲۲ کانون سردفتران و دفتریاران مؤیده سازمان ثبت اسناد و املاک کشور به موجب نامه شماره ۸۹/ ۲۹۳۴۹ مورخه ۸۹/ ۲ /۲۲ اداره کل دفتر حقوقی و امور بین الملل و دبیر شورای هماهنگی امور حقوقی.
شناسنامه فنی رای وحدت رویه شماره ۱۸۹
| شاخص حقوقی و ثبتی | مشخصات مستند |
|---|---|
| ردیف رای وحدت رویه | رای شماره ۱۸۹ کانون سردفتران و دفتریاران |
| بخشنامه مبنایی کانون | بند (۱) بخشنامه شماره ۵۲/ ۲۲۰۴ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۲۲ |
| نامه تاییدیه سازمان ثبت | شماره ۸۹/۲۹۳۴۹ مورخ ۱۳۸۹/۰۲/۲۲ اداره کل دفتر حقوقی |
| مخاطبان اجرایی | کلیه دفاتر اسناد رسمی سراسر کشور |
| موضوع اصلی | نحوه محاسبه حقالثبت و حقالتحریر تعهدنامه دانشجویان داخل همراه با وثیقه چک |
تحلیل حقوقی و رویه محاسباتی دفاتر اسناد رسمی (دیدگاه تخصصی محضرچی)
تنظیم اسناد تعهدنامه برای دانشجویان بورسیه داخل کشور، یکی از امور رایج در دفاتر اسناد رسمی است. برای درک صحیح رویه مالی این اسناد، باید میان «دانشجویان بورسیه خارج از کشور» و «دانشجویان بورسیه داخل کشور» و همچنین «وجود یا عدم وجود وثیقه مالی» تفکیک قائل شد:
۱. تفکیک بورسیه داخل از بورسیه خارج
همانطور که در رای وحدت رویه شماره ۱۹۰ تبیین شده است، دانشجویان بورسیه و اعضای هیئت علمی اعزامی به خارج از کشور به موجب قانون مصوب سال ۱۳۷۱ کلاً از پرداخت «حقالثبت» معاف هستند. اما این معافیت قانونی شامل دانشجویان بورسیه داخل کشور نمیشود و محاسبات هزینههای ثبتی آنان تابع قواعد عمومی ماده ۵۱ قانون دفاتر اسناد رسمی است.
۲. انطباق با ماده ۵۱ قانون دفاتر اسناد رسمی
طبق ماده ۵۱ قانون دفاتر اسناد رسمی، اگر در سندی وجه التزام یا وجه الضمان شرط شود اما «هیچ مالی به عنوان وثیقه گرفته نشود»، سند از حیث هزینهها غیرمالی محسوب شده و حقالثبت وصول نمیگردد. اما در صورتی که برای تضمین تعهد، مالی (مانند سند ملک، سفته یا چک با مبلغ مشخص) به وثیقه گرفته شود:
- خروج از شمول اسناد غیرمالی: اخذ چک با مبلغ مشخص به عنوان وثیقه وجه التزام، ماهیت سند تعهدنامه را به سند مالی تبدیل میکند.
- مبنای محاسبه هزینهها: سردفتر مکلف است مبلغ مندرج روی چک/وثیقه را به عنوان مأخذ مالی سند قرار داده و «حقالثبت» (حقوق دولتی) و «حقالتحریر» (دستمزد دفترخانه) را دقیقاً بر مبنای همان مبلغ محاسبه و وصول نماید.
توصیه کارشناسی محضرچی به همکاران سردفتر: در زمان تنظیم اسناد تعهد بورسیه داخل، حتماً متن سند را پایش کنید؛ اگر در سند قید شده باشد که تعهدکننده چکی به مبلغ مشخص تودیع نموده است، محاسبه حقالثبت و حقالتحریر بر اساس همان مبلغ الزامی خواهد بود.
مستندات و مواد قانونی مرتبط
مبانی قانونی مورد استناد در این رویه عبارتند از:
- ماده ۵۱ قانون دفاتر اسناد رسمی و کانون سردفتران و دفتریاران (مصوب ۱۳۵۴): «نسبت به وجه التزام و وجهالضمان خواه رأساً موضوع سند باشد یا در ضمن معامله و عقد دیگر شرط شده باشد و برای تأمین آن هم مالی به وثیقه گرفته نشده باشد حق ثبت وصول نخواهد شد…»
- بند (۱) بخشنامه شماره ۵۲/۲۲۰۴ مورخ ۱۳۸۹/۰۳/۲۲ کانون سردفتران: مصوبه کمیسیون وحدت رویه در خصوص اسناد تعهد بورسیه داخل.
