بر اساس پاسخ دفتر فنی سازمان امور مالیاتی، اقاله عقد صلح عمری بلاعوض پیش از آنکه منافع مال به متصالح تعلق گیرد، مشمول مالیات نخواهد بود. وبسایت محضرچی در این مقاله ضمن بررسی ابعاد حقوقی این مکاتبه، به نقد شیوه ارتباط مستقیم دفاتر با مراجع ذیربط پرداخته است.
آیا اقاله صلح عمری بلاعوض مشمول مالیات است؟ تحلیل پاسخ سازمان امور مالیاتی
وضعیت مالیات اقاله صلح عمری بلاعوض + بخشنامه فنی
متن مکاتبه اداری
وزارت امور اقتصادی و دارایی، سازمان امور مالیاتی کشور
معاونت تحول هوشمند نظام مالیاتی
دفتر فنی مالیاتی
شماره: ۲۲۲/۲۱۴۴۰/ص
تاریخ: ۱۴۰۴/۱۲/۰۳
دفتر اسناد رسمی شماره ۴۰۸ تهران
با سلام؛
بازگشت به نامه شماره ۸۴۵ مورخ ۱۴۰۴/۱۰/۰۶ در خصوص وضعیت شمول مالیات نسبت به اقاله صلح عمری بلاعوض (صلح با حفظ منافع مادامالحیات مصالح یا شخص ثالث)؛ به آگاهی میرساند:
به استناد ماده (۱۲۲) قانون مالیاتهای مستقیم در مورد صلح مالی که منافع آن مادامالعمر یا برای مدت معین به مصالح یا شخص ثالث اختصاص داده میشود، بهای مال به مأخذ جمع ارزش عین و منفعت در تاریخ تعلق منافع، مأخذ مالیات متصالح در تاریخ مزبور خواهد بود.
مطابق ماده (۱۲۱) قانون یاد شده، صلح با شرط خیار فسخ و هبه با حق رجوع از نظر مالیاتی قطعی تلقی میگردد؛ ولی در صورتی که ظرف شش ماه از تاریخ وقوع عقد، معامله فسخ یا اقاله یا رجوع شود، وجوهی که به عنوان مالیات موضوع این فصل وصول شده است قابل استرداد میباشد. در این صورت اگر در فاصله بین وقوع عقد و فسخ یا اقاله یا رجوع، منتقلالیه از منافع آن استفاده کرده باشد، نسبت به آن منفعت مشمول مالیات این فصل خواهد بود.
با عنایت به مراتب فوق، اقاله صلح عمری بلاعوض قبل از تعلق منفعت به متصالح، مشمول مالیات نخواهد بود.
محمدعلی مختاری
مدیرکل دفتر فنی مالیاتی
شناسنامه و اطلاعات سند
| شاخص حقوقی | مشخصات و ارجاعات |
|---|---|
| شماره نامه صادره | ۲۲۲/۲۱۴۴۰/ص |
| تاریخ صدور گواهی | ۱۴۰۴/۱۲/۰۳ |
| مرجع پاسخدهنده | دفتر فنی مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور |
| استعلامکننده | دفتر اسناد رسمی شماره ۴۰۸ تهران |
| موضوع بنیادین | عدم شمول مالیات بر اقاله صلح عمری قبل از انتقال منافع |
تحلیل حقوقی و رویه سیستمی (دیدگاه تخصصی محضرچی)
عقد صلح عمری با حفظ منافع مادامالحیات برای مصالح، یکی از ابزارهای حقوقی کارآمد برای مدیریت اموال در زمان حیات است. در این نوع صلح، «عین» مال به متصالح منتقل میشود اما «منفعت» آن تا زمان فوت مصالح، در مالکیت خود او باقی میماند.
ابهام ایجاد شده برای دفاتر اسناد رسمی این بود که اگر طرفین در زمان حیات مصالح تصمیم به اقاله (برهم زدن توافقی) این عقد بگیرند، آیا متصالح باید مالیات بر درآمد اتفاقی پرداخت کند یا خیر؟
دفتر فنی سازمان امور مالیاتی با استناد به دو ماده کلیدی، این ابهام را برطرف کرده است:
- ملاک زمان تعلق منفعت (ماده ۱۲۲): از آنجا که در صلح عمری، مأخذ مالیات بر اساس ارزش عین و منفعت در «زمان تعلق منافع» محاسبه میشود و در زمان حیات مصالح، هنوز منفعتی به متصالح نرسیده است، پس عملاً هنوز رویداد مالیاتی مالیات بر درآمد اتفاقی محقق نشده است.
- قاعده کلی اقاله (ماده ۱۲۱): حتی در مواردی که معامله قطعی تلقی میشود، قانونگذار بازه زمانی ۶ ماهه را برای استرداد مالیات در صورت اقاله پیشبینی کرده است. اما در صلح عمری، به دلیل عدم استقرار منافع، حتی فراتر از بازه ۶ ماهه نیز تا زمانی که مصالح در قید حیات است، اقاله آن مشمول مالیات نخواهد بود.
نکته صنفی و راهبردی محضرچی: ضرورت کانالیزه شدن مکاتبات از طریق کانون
این استعلام مستقیماً توسط دفترخانه ۴۰۸ تهران از سازمان امور مالیاتی صورت گرفته است. هرچند پاسخ دریافتی گرهگشا و مثبت است، اما از نظر استراتژی صنفی، بهتر است همکاران محترم از مکاتبه انفرادی و مستقیم با مراجع عالی دولتی خودداری کنند.
شایسته است اینگونه ابهامات حقوقی و فرآیندی ابتدا به دفتر حقوقی کانون سردفتران و دفتریاران منعکس شود تا پس از پایش علمی، مکاتبه به صورت یکپارچه و در سطح کلان از طریق کانون پیگیری گردد. مکاتبات مستقیم دفاتر منفرد، ممکن است در موارد مشابه منجر به صدور نظرات سلیقهای یا ایجاد رویههای متعارض در مناطق مختلف امور مالیاتی شود و قدرت چانهزنی صنف را کاهش دهد.
مستندات و مواد قانونی مرتبط
مبانی قانونی مورد استناد در این پاسخ اداری عبارتند از:
- ماده ۱۲۱ قانون مالیاتهای مستقیم: حکم قطعی بودن صلح خیاری و هبه و ضوابط استرداد مالیات ظرف ۶ ماه در صورت اقاله.
- ماده ۱۲۲ قانون مالیاتهای مستقیم: نحوه تعیین مأخذ مالیاتی در عقودی که عین منتقل و منافع آن به صورت مادامالعمر حفظ میشود.
- ماده ۲۸۳ قانون مدنی: مبانی حقوقی اقاله (تفاسخ) به عنوان یکی از اسباب سقوط تعهدات.
- پیشنهاد مطالعه در محضرچی: برای آشنایی با نحوه تنظیم این سند و شروط حقوقی آن، به مقاله جامع «راهنمای کاربردی تنظیم سند صلح عمری و شروط فسخ آن» مراجعه فرمایید.
- جهت مطابقت متن قوانین، میتوانید به بخش قوانین مالیاتی در پورتال رسمی سازمان امور مالیاتی کشور مراجعه کنید.
