سالها بود که پرسش «سردفتر بابت کاغذ سند چقدر میتواند بگیرد؟» پاسخ روشن و یکدستی نداشت. سازمان ثبت اسناد و املاک کشور با صدور بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۲۶ این ابهام را پایان داد: بهای هر برگ پرینت A4، اعم از یکرو یا دورو، مبلغ ۱۰۰/۰۰۰ ریال (ده هزار تومان) است و این حکم علاوه بر دفاتر اسناد رسمی، در دفاتر رسمی ازدواج و طلاق نیز جاری است.
در ادامه، متن کامل بخشنامه، شناسنامه دقیق آن و تحلیل حقوقی محضرچی را میخوانید؛ از جمله مرز باریک اما تعیینکنندهای که «بهای اوراق مصرفی» را از «حقالتحریر اوراق اضافه» جدا میکند.
متن اصلی بخشنامه شماره ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۲۶
شماره: ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ — تاریخ: ۱۴۰۵/۰۵/۲۶
سازمان ثبت اسناد و املاک کشور
مدیران کل محترم ثبت اسناد و املاک استانها
موضوع: بهای اوراق در دفاتر اسناد رسمی و دفاتر ازدواج و طلاق
با سلام و احترام
پیرو بخشنامه شماره ۱۴۰۱/۲۰۳۵۲۸ — ۱۴۰۱/۱۰/۲۸ با توجه به اینکه طبق دستورالعمل اوراق بهادار در تنظیم اسناد رسمی و نحوه استفاده دفاتر اسناد رسمی از سامانه ثبت الکترونیک اسناد مصوب سال ۱۳۹۱ سردفتر ملزم به استفاده از اوراق A4 برای تنظیم اسناد در دفاتر اسناد رسمی میباشد، مستند به بند ۱ نکات تعرفه حقالتحریر مصوب سال ۱۴۰۵ سردفتر مجاز به اخذ بهای اوراق به ازای هر برگ پرینت A4 (اعم از یکرو یا دورو) مبلغ ۱۰۰/۰۰۰ ریال میباشد.
مفاد این بخشنامه در مورد دفاتر ازدواج و طلاق نیز جاری است.
سید عبدالعزیز الیاسی
مدیرکل امور اسناد و سردفتران
رونوشت:
- جناب آقای سعادتیان، معاون محترم امور اسناد جهت استحضار
- جناب آقای روشنی، مسئول محترم امور دفتر توسعه سامانهها و خدمات الکترونیک جهت استحضار و اقدام لازم در سامانه ثبت الکترونیک اسناد رسمی
- جناب آقای کارگر، مدیرکل محترم دفتر مدیریت عملکرد و بازرسی جهت آگاهی و اقدام لازم
- جناب آقای خندانی، رئیس محترم کانون سردفتران و دفتریاران جهت استحضار
- جناب آقای مظفری، رئیس کانون سردفتران ازدواج و طلاق
| عنوان | محتوا |
|---|---|
| شماره بخشنامه | ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ |
| تاریخ صدور | ۱۴۰۵/۰۵/۲۶ |
| صادرکننده | سازمان ثبت اسناد و املاک کشور — اداره کل امور اسناد و سردفتران |
| امضاکننده | سید عبدالعزیز الیاسی، مدیرکل امور اسناد و سردفتران |
| از | اداره کل امور اسناد و سردفتران سازمان ثبت اسناد و املاک کشور |
| به | مدیران کل ثبت اسناد و املاک استانها |
| مخاطبان اجرایی | سردفتران اسناد رسمی و سردفتران دفاتر رسمی ازدواج و طلاق |
| موضوع | بهای اوراق در دفاتر اسناد رسمی و دفاتر ازدواج و طلاق |
| حکم اصلی | مجاز بودن سردفتر به اخذ ۱۰۰/۰۰۰ ریال بابت هر برگ پرینت A4 (اعم از یکرو یا دورو) |
| دامنه شمول | دفاتر اسناد رسمی و دفاتر رسمی ازدواج و طلاق |
| بخشنامه پیشین (پیرو) | بخشنامه شماره ۱۴۰۱/۲۰۳۵۲۸ مورخ ۱۴۰۱/۱۰/۲۸ |
| مستندات یادشده در متن | دستورالعمل اوراق بهادار در تنظیم اسناد رسمی و نحوه استفاده دفاتر اسناد رسمی از سامانه ثبت الکترونیک اسناد، مصوب ۱۳۹۱؛ بند ۱ نکات تعرفه حقالتحریر مصوب سال ۱۴۰۵ |
| رونوشت | معاون امور اسناد؛ دفتر توسعه سامانهها و خدمات الکترونیک؛ دفتر مدیریت عملکرد و بازرسی؛ کانون سردفتران و دفتریاران؛ کانون سردفتران ازدواج و طلاق |
| تاریخ لازمالاجرا شدن | در متن بخشنامه تصریح نشده است |
توضیح بخشنامه ی ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ (دیدگاه محضرچی)
این بخشنامه در ظاهر یک اطلاعیه کوتاه دو خطی درباره قیمت کاغذ است، اما در واقع نقطه پایانی است بر یکی از پرمناقشهترین پروندههای حقالتحریر در سالهای اخیر. برای درک اهمیت آن، باید ابتدا دو مفهوم را که مدتها با یکدیگر خلط میشدند از هم جدا کنیم.
۱. تفکیک بنیادین: «بهای اوراق مصرفی» غیر از «حقالتحریر اوراق اضافه» است
ریشه ابهام سالهای گذشته، یکی گرفتن دو عنوان کاملاً متفاوت بود:
- حقالتحریر اوراق اضافه: ردیفی در تعرفههای قدیمی (تبصره ۳ فراز «ج» تعرفه سابق) که بابت طولانیشدن سند و سرریز آن به برگههای بعدی، مبلغی بهعنوان دستمزد تحریر دریافت میشد. این ردیف در تعرفههای جدید حذف شده و سازمان ثبت با بخشنامه شماره ۱۴۰۳/۲۲۱۹۹۴ مورخ ۱۴۰۳/۱۲/۰۶ صریحاً اعلام کرد اخذ آن «فاقد مبنای قانونی» و «مستوجب تعقیب انتظامی» است. سابقه کامل این ماجرا را در تحلیل محضرچی درباره تخلف ادامهدار دفاتر در اخذ هزینه اوراق اضافی و نظریه مشورتی مربوط به هزینه اوراق اضافی بخوانید.
- بهای اوراق مصرفی: قیمت تمامشده خودِ کاغذی که سردفتر با هزینه شخصی میخرد و سند روی آن چاپ میشود. این مورد هیچگاه ممنوع نشده بود و کانون سردفتران نیز در نظریه مشورتی خود درباره اخذ بهای اوراق مصرفی آن را مجاز دانسته بود.
به بیان ساده، آنچه ممنوع شد دستمزد نوشتن روی برگه اضافه بود، نه قیمت خود برگه. بخشنامه ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ دقیقاً همین تفکیک را به رسمیت میشناسد و برای مورد دوم، عدد قطعی تعیین میکند.
۲. مبنای قانونی: چرا سردفتر اساساً باید کاغذ بخرد؟
پاسخ در دستورالعملی است که خودِ بخشنامه به آن استناد کرده است. تا پیش از سال ۱۳۹۱، اوراق سند رسمی جزو «اوراق بهادار» بود و دفترخانه آن را از اداره ثبت تهیه میکرد. با دستورالعمل شماره ۲۴۳۴۲۹/۹۱ مورخ ۱۳۹۱/۱۲/۱۲ — که بهعنوان کد ۹۵۲ در مجموعه بخشنامههای ثبتی درج شده — این اوراق از عداد اوراق بهادار خارج شد و سردفتر مکلف گردید آنها را از طریق سامانه ثبت الکترونیک اسناد و با کاغذ و چاپگر خود تولید کند. جزء ۱-۵ ماده ۵ همان دستورالعمل تصریح میکند:
چاپ اوراق اعم از برگ سند رسمی و برگ خلاصه معامله املاک در جریان ثبت، توسط این سامانه، صرفاً در قطع A4 میباشد.
بنابراین الزام به قطع A4 — که بخشنامه جدید بر آن تکیه کرده — یک تکلیف قانونی است، نه انتخاب سردفتر؛ و هزینهای که بابت آن پرداخت میشود، هزینهای تحمیلی بر دفترخانه است که منطقاً باید جبران شود.
پایه دوم: بند ۱ نکات تعرفه حقالتحریر ۱۴۰۵
دومین مستند بخشنامه، بند ۱ بخش «نکات» تعرفه حقالتحریر مصوب ۱۴۰۵ است که مقرر میدارد:
پرداخت حقالتحریر، قیمت اوراق، قبوض اقساطی و هزینه پست، بالمناصفه بر عهده طرفین است، مگر اینکه توافق دیگری در این خصوص به عمل آمده باشد، یا یک طرف عهدهدار پرداخت تمام آن گردد.
نکته حقوقی ظریف اینجاست: قانونگذارِ تعرفه، «قیمت اوراق» را در کنار حقالتحریر بهعنوان یک قلم مستقل و مشروع بهرسمیت شناخته، اما مبلغ آن را تعیین نکرده بود. از سوی دیگر، ماده ۵۷ آییننامه قانون دفاتر اسناد رسمی سردفتر را از دریافت هر وجهی بیش از تعرفه منع میکند و ماده ۵۰ قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب ۱۳۵۴ فهرست وجوه قابل وصول را احصا کرده است. نتیجه این خلأ، رویههای متفاوت در دفاتر مختلف و پروندههای انتظامی متعدد بود. بخشنامه ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ همان عدد گمشده را در جای خالی میگذارد.
سیر تحول مبلغ بهای اوراق
- سال ۱۳۹۹: بر اساس نامه شماره ۹۹/۱۵۳۴۴۴ مورخ ۱۳۹۹/۰۹/۰۴ معاونت امور اسناد و به استناد تبصره ۱ تعرفه همان سال، بهای هر برگ ۵/۰۰۰ ریال تعیین شد. جزئیات در رأی وحدت رویه کانون در خصوص بهای اوراق در تنظیم اسناد آمده است.
- پس از آن: با استعلام از اتحادیه صنفی، هزینه تهیه پرینت ۱۵/۰۰۰ ریال اعلام و از سوی دفتر حقوقی کانون تأیید شد.
- ۱۴۰۱/۱۰/۲۸: بخشنامه شماره ۱۴۰۱/۲۰۳۵۲۸ صادر شد که بخشنامه حاضر «پیرو» آن است.
- ۱۴۰۵/۰۵/۲۶: مبلغ به ۱۰۰/۰۰۰ ریال برای هر برگ A4 افزایش یافت.
۳. نکات کلیدی اجرایی برای سردفتران
الف) «اعم از یکرو یا دورو» مهمترین عبارت بخشنامه است
این قید، پرکاربردترین نکته عملی متن است. ملاک محاسبه، تعداد برگ کاغذ است نه تعداد صفحه یا تعداد رویِ چاپشده. اگر سندی روی دو روی یک برگ A4 چاپ شود، همچنان یک برگ محسوب میشود و مبلغ قابل وصول ۱۰۰/۰۰۰ ریال است، نه ۲۰۰/۰۰۰ ریال. این تصریح، عملاً راه تفسیرهای سلیقهای و پروندههای انتظامی بعدی را میبندد.
ب) پرداخت بالمناصفه است، مگر توافق دیگر
چون مبنای وصول، بند ۱ نکات تعرفه است، حکم همان بند نیز بر آن حاکم میشود: بهای اوراق — مانند حقالتحریر — بهصورت مساوی بین طرفین سند تقسیم میشود، مگر آنکه توافق دیگری شده باشد یا یک طرف پرداخت تمام آن را بپذیرد. درج این توافق در متن سند، از اختلافات بعدی جلوگیری میکند.
ج) وصول فقط از طریق کارتخوان سامانه
بهای اوراق نیز مانند سایر وجوه قانونی، مشمول الزام به دریافت از طریق کارتخوان متصل به سامانه ثبت الکترونیک و ممنوعیت دریافت وجه نقد است. دریافت این مبلغ بهصورت نقدی یا با کارت بانکی سردفتر، مستقل از اینکه اصل مبلغ قانونی است، خود تخلف مستقلی محسوب میشود.
د) تسری صریح به دفاتر ازدواج و طلاق
جمله پایانی بخشنامه، دامنه شمول را به دفاتر رسمی ازدواج و طلاق نیز گسترش داده است. این تصریح از آن جهت اهمیت دارد که تعرفه حقالتحریر دفاتر رسمی ازدواج و طلاق سند مستقلی است و بدون این تصریح، تسری حکم محل تردید میبود.
هـ) مرز با اجرائیه همچنان برقرار است
توجه داشته باشید که بند ۵ نکات تعرفه ۱۴۰۵ مقرر میدارد هزینه صدور اجرائیه مقطوع است و «دریافت هرگونه وجهی بابت نسخ، تعداد متعهدین و اوراق اضافه ممنوع است». بخشنامه ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ این ممنوعیت را نسخ نمیکند؛ موضوع آن بهای اوراق در مقام تنظیم سند است، نه گشودن راهی برای افزودن اقلام به هزینه مقطوع اجرائیه.
۴. آنچه بخشنامه نگفته است
در مقام تحلیل صادقانه، سه ابهام باقیمانده را باید صریح بیان کرد:
- مقطوع یا سقف؟ عبارت «مجاز به اخذ … مبلغ ۱۰۰/۰۰۰ ریال میباشد» ظاهراً بر مقطوعبودن دلالت دارد، اما بخشنامه تصریح نکرده که آیا سردفتر میتواند مبلغ کمتری دریافت کند یا در صورت افزایش قیمت کاغذ، این عدد بازنگری خواهد شد. رویه پیشین (استعلام نرخ از اتحادیه) با منطق «سقف» سازگارتر بود.
- تاریخ لازمالاجرا شدن: در متن قید نشده و اصل بر اجرا از تاریخ ابلاغ است.
- زمانبندی اعمال در سامانه: در رونوشت، به دفتر توسعه سامانهها «اقدام لازم در سامانه ثبت الکترونیک اسناد رسمی» محول شده، اما مهلتی تعیین نشده است. تجربه پرونده اوراق اضافه نشان داد که فاصله میان ابلاغ بخشنامه و اعمال آن در سامانه، خود میتواند منشأ اختلاف شود.
۵. کاربرد عملی در دفترخانه
- تعداد برگهای مصرفی هر سند را بشمارید، نه صفحات؛ چاپ دورو یک برگ است.
- بهای اوراق را در قبض و در محل مخصوص ثبت وجوه دریافتی در پایین برگ سند درج کنید تا در بازرسیها قابل دفاع باشد.
- مبلغ را حتماً از طریق کارتخوان متصل به سامانه و با کارت اصحاب سند دریافت کنید.
- از درج هرگونه ردیف تحت عنوان «اوراق اضافه» خودداری کنید؛ این ردیف حذف شده و اخذ آن تخلف است.
- جدول تعرفه و اقلام قابل وصول را در تابلوی اعلانات دفترخانه نصب کنید؛ نبود آن در بازرسی سازمان ثبت تخلف گزارش میشود.
برای مراجعان محترم نیز یادآور میشویم که بهای اوراق تنها یکی از اقلام کوچک هزینههای دفترخانه است. برای برآورد کامل هزینهها میتوانید راهنماهای هزینه انتقال سند ملک در سال ۱۴۰۵، هزینه تنظیم قولنامه رسمی ملک و هزینه انتقال سند خودرو را در وبسایت دفتر اسناد رسمی ۹۳۰ تهران مطالعه کنید.
جمعبندی
بخشنامه ۱۴۰۵/۸۴۰۶۰ کوتاه است، اما کار بزرگی میکند: یک قلم هزینه مشروع را که سالها بدون عدد رها شده و به بستر تفسیرهای متعارض و پروندههای انتظامی تبدیل شده بود، به رقمی قطعی و قابل استناد گره میزند. از دید محضرچی، ارزش اصلی این بخشنامه در همان قید کوچک «اعم از یکرو یا دورو» نهفته است؛ قیدی که نشان میدهد صادرکننده، تجربه اختلافات گذشته را پیش چشم داشته و کوشیده است پیش از آنکه ابهامی متولد شود، آن را ببندد.
