بر اساس نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۱۲۹۱ اداره کل حقوقی قوه قضائیه، توقیف و مزایده سهم مشاعی سرقفلی (حاصل از سهمالارث) بابت وصول مهریه با رعایت حقوق مالک عین بلامانع است و طبق ماده ۵۸۳ قانون مدنی نیازی به موافقت سایر وراث و شرکای مشاعی ندارد.
متن کامل نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۱/۱۲۹۱ | شماره پرونده: ۱۴۰۱ – ۲۹/۱ – ۱۲۹۱ ح | تاریخ نظریه: ۱۴۰۲/۰۵/۳۰
استعلام:
زوج به پرداخت مهریه محکوم شده و از آنجا که نامبرده مالک مشاعی سرقفلی یک باب مغازه به عنوان سهمالارث بوده است، زوجه قدرالسهم وی را در زمان تقدیم دادخواست با قرار تأمین خواسته توقیف کرده است؛ در مرحله قطعیت و اجرای حکم مربوط به مطالبه مهریه، مزایده قدرالسهم را درخواست کرده است؛ با توجه به اینکه زوج (محکومعلیه) صرفاً مالک حصه مشاعی از سرقفلی است و ملک در مالکیت مشاعی اشخاص دیگری است، آیا انجام تشریفات مزایده و انتقال سرقفلی مستلزم اخذ اذن است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه:
اولاً، مزایده تمام یا قسمت مشاعی از سرقفلی با رعایت حقوق مالک بلامانع است و در مزایده آن باید مقررات مربوط به فروش اموال غیرمنقول و از جمله ماده ۵۱ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶ رعایت شود.
ثانياً، در فرض سؤال که محکومعلیه بهعنوان یکی از ورثه، مالک سهم مشاعی از سرقفلی است، وفق ماده ۵۸۳ قانون مدنی صرف فروش و مزایده سهم مشاعی وی مستلزم موافقت دیگر وراث و صاحبان سهم مشاعی سرقفلی نیست و امر مزایده با رعایت ماده ۱۴۰ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶ و نیز مواد ۸۶۸ و ۸۷۱ قانون مدنی صورت میگیرد.
شناسنامه فنی و حقوقی نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۱/۱۲۹۱
| شاخص حقوقی / قضایی | جزئیات مستندات حقوقی |
|---|---|
| مرجع صادرکننده نظریه | اداره کل حقوقی قوه قضائیه |
| شماره و تاریخ صدور | شماره ۷/۱۴۰۱/۱۲۹۱ مورخ ۱۴۰۲/۰۵/۳۰ |
| مبانی استنادی قانونی | ماده ۵۸۳ قانون مدنی، مواد ۵۱ و ۱۴۰ قانون اجرای احکام مدنی & مواد ۸۶۸ و ۸۷۱ ق.م |
| حکم صریح حقوقی | جواز مزایده قدرالسهم مشاعی سرقفلی بابت مهریه بدون نیاز به اذن سایر شرکا و ورثه |
تحلیل حقوقی و رویه قضایی مزایده سهم مشاعی سرقفلی (دیدگاه اختصاصی محضرچی)
در دعاوی خانوادگی (بهویژه مطالبه مهریه) و اجرای احکام مدنی، یکی از اموال باارزش محکومعلیه (زوج)، قدرالسهم مشاعی وی از حق سرقفلی و کسب و پیشه مغازهای است که به ارث برده است. در فرآیند توقیف و مزایده این سهم مشاعی، همواره این سؤال مطرح بود که آیا مزایده سهم یک شریک، نیازمند اخذ موافقت کتبی سایر ورثه یا مالکان مشاعی سرقفلی میباشد یا خیر؟
۱. انطباق با ماده ۵۸۳ قانون مدنی و عدم لزوم اذن سایر شرکا
اداره کل حقوقی قوه قضائیه با استناد به **ماده ۵۸۳ قانون مدنی** اعلام نموده که هر یک از شرکا میتواند بدون رضایت سایر شرکا، سهم مشاعی خود را به غیر منتقل کند یا آن را به وثیقه و توقیف نهد. بنابراین در پروندههای مهریه، زوجه میتواند سهم مشاعی زوج از سرقفلی موروثی را توقیف نموده و از طریق مزایده قضایی به فروش برساند و هیچ نیازی به جلب موافقت سایر ورثه و شرکای مشاعی سرقفلی وجود ندارد.
۲. رعایت مقررات اجرای احکام مدنی و حقوق مالک عین
- رعایت ماده ۵۱ و ۱۴۰ قانون اجرای احکام مدنی: فروش سهم مشاعی باید طبق مقررات اموال غیرمنقول انجام شود و خریدار مزایده، قائممقام زوج در ملکیت مشاعی همان قدرالسهم سرقفلی خواهد شد.
- رعایت حقوق مالک عین: همانطور که در پست شماره ۶ تبیین گردید، حقوق مالکانه موجر در اجرای احکام مدنی محفوظ است و کسر حق مالکانه مطابق ضوابط قانونی و قراردادی انجام میپذیرد.
- ارتباط با پست ۱ و پست ۴: شایان ذکر است که اگرچه طبق پست ۱ (رأی ۱۷۷۹) مزایده سرقفلی در دوایر ثبت ممنوع است، اما دادگاههای دادگستری مجاز به مزایده هستند. همچنین طبق پست ۴، انتقالهای قهری و مشاعی میان شرکا و ورثه، تصرف در عین ملک محسوب نمیشود.
توصیه کارشناسی محضرچی: متقاضیان و خریداران سهم مشاعی سرقفلی در مزایدههای مهریه دادگستری باید توجه داشته باشند که برنده مزایده، صرفاً مالک سهم مشاعی محکومعلیه در حق سرقفلی میشود و تصرف فیزیکی در کل مغازه مستلزم توافق با سایر شرکای مشاعی یا درخواست افراز و تقسیم منافع طبق مقررات مدنی است.
مجموعه مقالات تخصصی سرقفلی (لینکهای داخلی):
- پست ۱: آراء ثبتی و مرزهای قانونی مزایده سرقفلی (رأی ۱۷۷۹)
- پست ۲: شرایط اذن مالک در صلح سرقفلی طبق قانون ۷۶ (بخشنامه ۲۶۸۰۴)
- پست ۳: ابطال اجراییه ثبتی در تمدید اجارههای قبل از سال ۶۵ (رأی وحدت رویه ۶۱۸)
- پست ۴: انتقال قهری و تقسیم سرقفلی میان ورثه بدون نیاز به اذن موجر (نظریه مشورتی)
- پست ۵: ضوابط صلح سرقفلی به شهرداریها و نهادهای دولتی در طرحهای تملیک (بخشنامه ۲۸۹۲)
- پست ۶: نحوه محاسبه و پرداخت حق مالکانه در مزایده قضایی سرقفلی (نظریه مشورتی ۱۴۰۱)
- پست ۷: عدم نیاز به پایانکار و صورتمجلس تفکیکی در صلح سرقفلی (نظر مشورتی کانون البرز)
- پست ۸: دستور تخلیه ملک تجاری سرقفلیدار و نحوه پرداخت قیمت عادله (نظریه مشورتی ۱۴۰۴)
- پست ۹: توقیف و مزایده سهم مشاعی سرقفلی بابت مهریه و حقوق سایر شرکا (نظریه مشورتی ۱۴۰۲)
